Irak'ta Tarım Sektörü

Irak'ta Tarım Sektörü

Hurma hariç birçok ürününü dışarıdan ithal ediyor

Exportin Irag dergisi olarak girişimciler için Irak’ın tarım politikasıyla ilgili bazı temel bilgileri derledik. Irak hurma hariç birçok tarım ürününü dışarıdan ithal ediyor. Devletin en büyük ithalatçı olduğu tarım sektörü Irak’a mal satmak isteyen girişimciler açısından büyük bir potansiyeli taşıyor.

Irak’ın 43.5 milyon hektarlık yüzölçümünün, yaklaşık 8.7 milyon hektarlık kısmı tarıma elverişli olup, bunun 3.5 milyon hektarlık kısmı sulanabilmektedir. 4 milyon hektar ise otlak alandır. Tarım sektörü, 82 milyar dolar değerindeki ülke milli gelirinin (GDP) %8’ini oluşturmaktadır. Nüfusun %35’i kırsal kesimde yaşamaktadır. Bir Iraklının ortalama aylık geliri 300-400 dolar seviyesindedir. Tarım ülkenin halen en önemli istihdam alanıdır. Tarım ürünlerinin yanısıra; balıkçılık ve tavukçuluk ile büyük ve küçükbaş hayvan besiciliği de söz konusudur. Güneyde Dicle ve Fırat arasındaki bölge kısmen bataklıktır. Tarımsal üretim genelde ülkenin kuzey-doğusu (Erbil, Süleymaniye, Dohuk, kuzey Musul, Kerkük, Selahaddin) ile orta-güney kesminde (Diyala, Wasit, Nejef, Kerbela, Mutena, Missan, Diqar, Basra) yapılmaktadır. Güneyin petrol ve ticaret merkezi olma yolunda ilerleyen Basra Vilayeti, aynı zamanda tarım ve hayvancılık  faaliyeti ile de dikkat çekmektedir. Bu güney bölgesinde üretilen başlıca ürünler domates, pirinç, mısır ve hurmadır. Tahıl üretimi ağırlıklı olarak kuzey kesimlerde (Kerkük, Erbil, Dohuk, kuzey Musul) yapılmaktadır. Bağdat ve güney-doğusu boyunca sulu tarım yapılmaktadır. Batı sınırlarına yakın (Anbar) kırsal kesimlerde ise küçük ölçüde hayvancılık faaliyeti sözkonusudur. Ülkede yaklaşık 600 bin çiftçi olduğu tahmin edilmektedir.

Üretimi yapılan başlıca tarım ürünleri aşağıdaki tabloda gösterilmektedir;

Tahıl

Bakliyat

Meyve

Sebze

Diğer

Yem

buğday

arpa mısır pirinç

 

mercimek bamya

nohut

karpuz, kavun, portakal, greyfurt, elma, nar, üzüm, armut, havuç, ayva, incir, şeftali, kayısı, çilek, erik, hurma, kuruyemiş (yerfıstığı, ceviz)

domates, patates, patlıcan, salatalık, ıspanak, soğan, limon, yeşilbiber, fasulye, zeytin, marul, maydonoz

 

tütün pamuk

 

 

 

yonca

Ancak, hurma haricinde, tablodaki ürünlerin yerli üretimi ülke tüketimini/ihtiyacını karşılamaktan uzaktır. Açık, ithalat yoluyla karşılanmaktadır. Sadece hurma açısından net ihracatçıdır. Meyve-sebze/kuryemiş üretimi genelde kuzey illerinde ve Diyala ilinde yapılmaktadır. İthalatın yapıldığı başlıca ülkeler ise İran, Suriye, Ürdün, Mısır ve Türkiye’dir. Yerli üretimi korumak amacıyla Irak Tarım Bakanlığı komşu ülkelerden meyve-sebze ithalatını yasaklayabilmektedir ancak Merkezi İdarenin sözkonusu ürünlerin ithalatını yasaklayan kararlarına rağmen, kuzeydeki yerel idare bahse konu ürünlerin ithalatına müsaade edebilmektedir. Diyala İli, narenciye merkezi olarak bilinir.

Musul, yetersiz olmakla birlikte, zeytin üretimiyle meşhurdur. Üretim (10bin ton), ülke tüketiminin (30 bin ton) %30’unu karşılayabilmekte olup açık ithalatla karşılanmaktadır. Başlıca tedarikçi ülkeler Türkiye ve Suriye’dir. Hükümet, zeytin üretimini desteklemektedir. Ancak, Musula alternatif en istekli il Babil olmuştur. 2007 yılında açıklanan hükümet hedefi, 600 bin olan zeytin ağacı sayısını on yıllık süreçte 30 milyona (750 bin ton zeytin) çıkarmaktır. Kerbelada da zeytin yetiştiriciliğinde çaba gösteren diğer bir ildir. Öte yandan, zeytinyağı pahalı olduğu için halk tarafından pek tercih edilmemektedir. Irak ihtiyacı (4.5 milyon ton) olan buğdayın yaklaşık yarısını (2 milyon ton) üretebilmektedir.  2010-11 dönemi buğday rekoltesi 1.7 milyon ton seviyesinde kalmıştır. Üreticiden buğdayı üç kategoride satın alan devlet (grain board) 2011 yılı hasat döneminde birinci sınıf buğdayın alım fiyatını 625 dolar/ton olarak belirlemiştir. 2011 yılında buğday ithal ettiği başlıca ülkeler Rusya ve Kanadadır. Bakanlık (Grain Board), satın aldığı/ithal ettiği buğdayı değirmenlerinde öğüterek ürettiği unu da halka yine kart sistemi dahilinde halka dağıtmaktadır. Bakanlığın 2014 yılı buğday üretim hedefi 4,3 milyon tondur. Bu doğrultuda ekilebilir alanın da genişletilmesi diğer bir hedeftir.

Öte yandan, yılda 1.25 milyon ton pirinç tüketen ülkenin üretim miktarı azami 200 bin ton civarındadır. Ancak 2011 yılında üretim miktarı 110 bin ton seviyesinde kalmıştır. Nejef, Diwaniye, Diqar ve Muthena pirinç üretimi yapılan şehirlerdir. Irak 2011 yılında yaklaşık 1.2 milyon ton pirinç ithal etmiştir. Pirinç ithal edilen başlıca ülkeler Pakistan ve Hindistan ile Güney Amerika’dır. Irak, dünyanın önde gelen buğday ve pirinç ithal eden ülkesidir. Irak, pirinç ithalatını genelde Hindistan ve Pakistandan yapmaktadır. Tarım sektörünün başlıca sorunları; kuraklık, mevcut su kaynaklarının verimsiz kullanılması, drenaj sisteminin çok yetersiz olması ve toprak tuzlanması ile kalitesiz tohum ve kalitesiz/yetersiz gübre kullanımı bunların sonucu düşük verimliliktir.

Tarımsal üretimin geliştirilmesi stratejisi kapsamında Tarım Bakanlığına bağlı “State Company For Agricultural Supplies” isimli kamu şirketi, zirai makina ve alet ithalatı yapma ve köylüye ucuz imkanlarla sağlanmasına yönelik çalışmalar içindedir. Bu kuruluş, tarım makinaları ve aletleri imalatıyla iştigal eden yurtdışı ihracat deneyimli ve güvenilir (üretici/imalatçı) firmalarla işbirliği yapma arzusu içindedir. Yabancı imalatçı firmaların Iraktaki temsilciliğini de üstlenebilecekleri yetkililerce dile getirilmekte olup, temsilcilik ve işbirliği konusunda görüşmelere açıktırlar. Japonya, Basra’ya iki milyar dolar değerinde gübre üretim tesisi kuracağını açıklamıştır. Doğalgazla çalışacak sözkonusu tesiste, amonyak ve üre üretilecektir. Irak zengin fosfat kaynaklarına sahiptir. Günde 2-3 bin ton amonyak üretimi planlanmaktadır. Irak Tarım Bakanlığının 2014 yılı tarım ve hayvancılık sektörü hedefleri özetle şu şekilde sıralanabilir;

  • tarımsal üretimde kendi kendine yeterliliğin sağlanması 
  • kaliteli tohum kullanılması, sulama (drenaj) sisteminin geliştirilmesi,
  • buğday/patates/hurma başta olmak üzere pirinç/domates/mısır/soğan/yem üretiminin artırılması,
  • süt ve et ürünleri için hayvan (inek, koyun/keçi, bufalo, tavuk-et&yumurta-, balık) besiciliğinin ve ayrıca deve yetiştiriciliğinin geliştirilmesi,
  • modern üretim/besicilik ve ürün depolama tesislerinin kurulması,
  • bu amaçla finansal kaynakların ve bilhassa özel sektör yatırımlarının artırılması ve desteklenmesidir.
  • 2009 yılı Mart ayında FAO ve Irak Bataklıklar Bakanlığı arasında güneydeki bataklıkların rehabilitasyonu için protokol imzalanmıştır. Buna göre sözkonusu alanların tarım ve hayvancılık faaliyetlerine elverişli hale getirilmesi ve kazandırılması öngörülmüştür. Tarımda artan verimsizlik ve üretimdeki düşüş nedeniyle ülkenin tarım ve gıda ürünleri ithalatı 2003 öncesine göre artış kaydetmiştir. Irak 2003 öncesi dönemde gıda ihtiyacının sadece %30’unu yurtdışından karşılarken, halihazırda yaklaşık %90’ını (12 milyar dolar gıda ürünleri) ithal eder duruma gelmiştir. Irak tükettiği yemeklik yağının (fats & vegetable oil) yaklaşık tamamını ithal etmektedir.

Ülkenin en büyük ithalatçısı devlettir. Ticaret Bakanlığına bağlı gıda ürünleri alım şirketi (foodstuff state trading company) ithal ettiği gıda ürünlerini gıda-karnesi (ration card system) kapsamında halka dağıtmaktadır. Gıda karnesine konu başlıca ürünler pirinç, un, yemeklik yağ, şekerdir. Devlet ayrıca, ithal ettiği gıda ürünlerini ucuz fiyatla esnafa da satmaktadır. Ençok alımını yaptığı ürünler buğday, arpa, pirinç, şeker, yemeklik yağdır (ayçiçek ve palm yağı). Gıda karnesi uygulamasının devlete yıllık maliyeti yaklaşık 3 milyar dolardır.

  • Tarım ürünleri ihracatı 2009 yılında 70 milyon dolar değerindedir. İhraç edilen başlıca tarım ürünleri hurma, sebze, koyun, hayvan derisidir.

    Bağdatta gıda/meyve-sebze toptancıları merkezi “Jamila Market” bölgesidir.

6.12.2013 (Haber Merkezi)